Artikel uit vaktijdschrift 'Fons' (Nederlands 5): 10 tips om je leerlingen aan het lezen te krijgen

Hoe krijg je je leerlingen aan het lezen, en hoe zorg je ervoor dat ze liever, meer én beter lezen? Vaktijdschrift Fons schuift 10 tips naar voren waarmee leerkrachten aan de slag kunnen gaan om hun leerlingen de leesmicrobe door te geven. 

Tip 1: Zorg voor een rijk en gevarieerd aanbod

Meer lezen werkt pas als er ook veel te lezen valt. Als leraar moet je er dus voor zorgen dat er letterlijk overal leesvoer op een geïnteresseerde lezer ligt te wachten. Daarbij dien je maximaal te variëren in het leesaanbod dat je voorziet. Op die manier vergroot je de kans dat een leerling ergens door geprikkeld raakt en zo ook aan het lezen raakt.

Tip 2: Voorlezen werkt, ook bij oudere leerlingen

Voorlezen blijft vaak beperkt tot de kleuterklas en de lagere school. Aan leerlingen in het secundair onderwijs, daarentegen, wordt nog amper voorgelezen. Een spijtige zaak, want welke leeftijd leerlingen ook hebben: boeiende verhalen blijven beklijven. Als leerkracht kan je dus gerust een verhaal voorlezen aan je klas 15-jarigen of zelfs aan je groep studenten aan de hogeschool. 

Tip 3: Maak lezen zichtbaar op school

Een belangrijke eerste stap die je kan zetten om lezen zichtbaar te maken op school, is door overal leesvoer te laten slingeren. Daarnaast kan élke leerkracht - van welk vak dan ook - een leesambassadeur zijn. Zo kan hij of zij via boekenhoekjes, een leeslokaal, een boekenclub of een eigen Instagram-pagina een leescommunity creëren die uitnodigt én prikkelt. 

Tip 4: Lees mee met je leerlingen

Uit Nederlands onderzoek is gebleken dat boekenlijsten over heel het land weinig variatie laten zien: overal dezelfde boeken, en vaak van witte mannelijke auteurs. Dat is voor leerlingen met andere of bredere interesses weinig beklijvend. Daarom kan je als leerkracht in gesprek gaan met je leerlingen over wat hen boeit en kan je je vervolgens ook gaan verdiepen in die literatuur. Zo kom je in contact met genres en auteurs die je zelf misschien nog niet kende. Dat is niet enkel leerzaam voor jou als leerkracht, het is daarenboven ook een boost in diversiteit voor je leeslijst en een mooi teken van waardering voor je leerlingen.

Tip 5: Hou meertaligheid niet buiten de deur

Afgezien van het feit dat het Nederlands de officiële taal en de voertaal in ons onderwijs is, heeft een groeiend aantal leerlingen niet het Nederlands als thuistaal. Dat zorgt soms voor uitdagingen, maar van al die taalrijkdom in de klas gaat ook een bijzondere kracht uit. Als leerkracht kan je je leerlingen eens een boek, verhaal of gedicht laten (voor)lezen in hun thuis- of moedertaal. Aan de hand van een bespreking nadien of een bijkomende opdracht versterk je daarnaast ook het Nederlands van je leerlingen.

Tip 6: Niet elke leerling moet per se graag lezen

Het is niet nodig om van élke leerling in je klas een overtuigd lezer te maken. Het doel van het onderwijs is om kinderen en jongeren de nodige handvaten mee te geven om te kunnen functioneren in de maatschappij. Dat wil zeggen dat basisgeletterdheid van groot belang is, maar niet dat elke leerling wekelijks de boekhandel in moet voor een nieuw stapeltje boeken. 

Tip 7: Lezen is ook luisteren, spreken, schrijven en kijken

Soms hebben we de neiging om de verschillende taaldomeinen ook los van elkaar te behandelen, maar zo werkt het in het echte leven ook niet. Lezen doet schrijven, luisteren doet lezen, schrijven doet spreken. Redenen genoeg om van je leesles ook meteen een luister-, spreek-, schrijf- en kijkles te maken.

Tip 8: Werk over de vakken heen

Wil je je lesdoelstellingen nog makkelijker bereiken en je leerlingen écht enthousiast krijgen? Werk dan samen met je collega's van andere vakken en zet projecten op die leerlingen op verschillende vlakken tegelijk aan het denken én aan het werk zetten.

Tip 9: Ouders zijn je beste bondgenoot

Op school inzetten op lezen en voorlezen is één ding, maar door samen te werken met ouders kun je nog zoveel meer bereiken. Zo kan je bijvoorbeeld ouders in de klas halen om (meertalig) voor te lezen, hen betrekken bij je (vakoverschrijdende) projecten, leestips uitwisselen of een lees-en conversatiegroep op school starten waar je ook de ouders van leerlingen bij uitnodigt. 

Tip 10: De leerkracht maakt het verschil. Altijd.

Dag na dag zet de leerkracht zich in de klas in om zijn of haar leerlingen zoveel mogelijk vaardigheden, inzichten, waarden en kennis mee te geven, zodat ze zichzelf leren ontdekken en hun plaats kunnen vinden in onze samenleving. Leerkrachten Nederlands moeten zich inprenten: wat wij doen, als leraren Nederlands, dat télt. Elke dag opnieuw. 

Mijn eigen tips

Zelf was ik geen fervent lezer, zowel niet in de lagere school als in de middelbare school. Ik vond lezen saai en werd door mijn leerkrachten ook amper gemotiveerd om een boek vast te nemen. Door tijdsnood werd lezen vaak achterwege gelaten tijdens de lessen. Van leesbevordering was weinig sprake. We moesten wel af en toe een boek lezen waaraan een opdracht gekoppeld werd, maar dikwijls kregen we dat boek opgelegd. Daardoor haakte ik al snel af, aangezien het boek dat ik moest lezen me niet interesseerde. 

Om ervoor te zorgen dat leerlingen liever gaan lezen, denk ik dat het in de eerste plaats belangrijk is dat je als leerkracht zelf ook graag leest. Wanneer je zelf graag en regelmatig boeken leest en daar ook enthousiast over bent, is het gemakkelijker om die leesmicrobe en dat enthousiasme door te geven aan je leerlingen. Naar mijn mening is het ook belangrijk om de leerlingen enige keuzevrijheid te geven. Wanneer ze zelf een boek mogen kiezen, zullen ze ook gemotiveerder zijn om dat boek werkelijk uit te lezen en daar een bijhorende opdracht bij te maken. Door een boek te lezen dat niet bij hun interesses aanleunt, bestaat de kans dat de leerlingen na het lezen van dat boek lezen nog minder leuk zullen vinden. Wanneer ze een zelfgekozen boek lezen dat hen ook écht interesseert, bestaat de kans dat ze nog meer boeken van dat genre zullen willen lezen. 

Het is dus belangrijk om de leerlingen te betrekken bij de lessen en opdrachten met betrekking tot lezen. 

Lang zullen we lezen! 

Bron: Delarue, S., & Rijckaert, H. (2021). 10 tips om je leerlingen aan het lezen te krijgen. Fons, 22–23.